بررسی و نقد براهین نقض غرض و اعتماد در اثبات عصمت انبیاء

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه فلسفه، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.

چکیده

این مقاله در زمینۀ کلام شیعی به بررسی دو برهان عقلی در اثبات عصمت انبیاء می‌پردازد. برهان نقض غرض و برهان اعتماد مهم‌ترین براهین عقلی هستند که متکلمان اسلامی، به ویژه شیعی، برای اثبات عصمت مطلق انبیاء اقامه کرده‌اند. بر اساس برهان نقض غرض، اگر انبیاء معصوم نباشند، غرض خداوند از ارسال رسل برای هدایت مردم میسر نخواهد شد؛ چراکه با ارتکاب معاصی توسط انبیاء و تبعیت مردم از آنها، مردم نیز دچار گمراهی خواهند شد. بر اساس برهان اعتماد، از آنجا که هدایت مردم منوط به اعتماد و وثوق آنها به انبیاء است و ارتکاب معاصی، خطا و نسیان موجب سلب اعتماد کامل مردم به انبیاء می‌شود، بنابراین ضروری است انبیاء به طور مطلق از هر گونه سهو، نسیان و عصیان، کوچک و بزرگ، معصوم باشند. سؤال اصلی این تحقیق این است که آیا برای تحقق غرض الهی و اعتماد مردم به انبیاء نیازی به فرض عصمت مطلق است؟ با بررسی این براهین به این نتیجه رسیدیم که اشکالات متعددی بر آنها وارد است: جواز اعتماد به انبیاء بدون فرض عصمت مطلق آنها، تحقق غرض الهی با ارسال رسولان غیرمعصوم، مغالطۀ استنتاج هست از باید، اخص بودن این براهین از مدعا، همگی از جمله نقدهای وارد بر آنهاست.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Reliability and the Purpos- Refutation Arguments in Proving Prophets' Infallibility: A Critical Survey

نویسنده [English]

  • Hossein Atrak

Associate professor, department of philosophy, University of Zanjan, Zanjan, Iran.

چکیده [English]

The Reliability Argument and the Purpose-Refutation Argument are the two most important logical arguments that have been alleged by Islamic theologians, and Shia in particular, for proving divine prophets’ infallibility. According to the Purpose-Refutation Argument, if prophets were not infallible, God’s purpose in sending them for guiding people would be unattainable, because in this case, people by following the examples of prophets, would be led astray and consequently commit sins. Based on the Reliability Argument, if prophets commit sins, have mistakes, and fade into oblivion, people would lose their confidence in them. For that reason, prophets must be completely infallible and incapable of sinning (minor or major). This paper argues that there are some serious objections to these two arguments: People can rely on prophets without any need of their absolute infallibility; God can attain His goal by sending fallible prophets; The arguments involve is/ought fallacy, and the conclusion is more restricted than the claim of prophets’ complete infallibility.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Infallibility
  • Prophets
  • The Reliability Argument
  • The Purpose- Refutation Argument
ابی‌عذبه، حسن بن عبدالمحسن. 1416‌ ق. الروضة البهیة فیما بین الأشاعرة و الماتریدیة. بیروت: سبیل الرشاد.
استرآبادی، محمد جعفر. 1382. البراهین القاطعة فی شرح تجرید العقائد الساطعة. تحقیق مرکز مطالعات و تحقیقات اسلامی. قم: مکتب الأعلام الإسلامی.
ایجی، عضدالدین، و علی بن محمد جرجانی. 1325 ق. شرح المواقف. تصحیح بدرالدین نعسانی.‌ قم: الشریف الرضی.
تفتازانی، سعدالدین. 1409 ق. شرح المقاصد. تحقیق عبدالرحمن عمیره. قم:‌ الشریف الرضی.
جمیل حمود، محمد. 1421 ق. الفوائد البهیة فی شرح عقائد الإمامیة. بیروت: مؤسسة الأعلمی.‌
حسینی تهرانی، هاشم. 1365. توضیح المراد. تهران: مفید.
حمصی رازی، سدید الدین. 1412 ق. المنقذ من التقلید. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
خرازی، محسن. 1417 ق. بدایة المعارف الإلهیة فی شرح عقائد الإمامیة. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.‌
دهقانی، محسن. 1388. ترجمه و شرح نهایة الحکمة. قم: مؤسسه بوستان کتاب.
رازی، فخرالدین. 1420 ق. تفسیر مفاتیح الغیب. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
سبحانی جعفر. 1412 ق. الإلهیات علی هدی الکتاب و السنة و العقل. قم: المرکز العالمی للدراسات الإسلامیة.
سبحانی، جعفر. 1425 ق. الفکر الخالد فی بیان العقائد. قم: مؤسسه امام صادق (ع).
سبحانی، جعفر. بی‌تا. سلسلة المسائل العقائدیة. تقریر حسن مکی عاملی. قم: مؤسسه امام صادق (ع).
سید مرتضی. 1250 ق. تنزیه الأنبیاء. قم: الشریف الرضی.‌
سید مرتضی. 1411 ق. الذخیرة فی علم الکلام. تحقیق سید احمد حسینی. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
شبر، عبدالله. 1424 ق. حق الیقین فی معرفة أصول الدین. قم: أنوار الهدی.
شیخ طوسی. 1382. تلخیص الشافی. تحقیق حسین بحرالعلوم. قم: انتشارات المحبین.
شیخ مفید. 1413-الف. أوائل المقالات فی المذاهب و المختارات. قم: المؤتمر العالمی للشیخ المفید.
شیخ مفید، 1413-ب. النکت الاعتقادیة. قم: المؤتمر العالمی للشیخ المفید.
طباطبایی، محمد حسین. 1417 ق. المیزان فی تفسیر القرآن. قم: مکتبة النشر الإسلامی.
طباطبائی، محمد حسین. 1362. نهایة الحکمة، قم: مؤسسه نشر اسلامی.
طوسی، خواجه نصیرالدین. 1405 ق. تلخیص المحصل. بیروت: دار الأضواء.
علامه حلی. 1363. أنوار الملکوت فی شرح الیاقوت. تحقیق محمد نجمی زنجانی. قم: الشریف الرضی.
علامه حلی. 1365. الباب الحادی عشر. تهران: مؤسسه مطالعات اسلامی.
علامه حلی. 1382. کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد قسم الالهیات. تعلیقات جعفر سبحانی. قم: مؤسسه امام صادق (ع).
قاضی عبدالجبار. 1965. المغنی فی أبواب التوحید و العدل. تحقیق جورج قنواتی. قاهره: الدار المصریة.
مجلسی، محمدباقر. 1404 ق. بحار الأنوار. بیروت: مؤسسة الوفاء.
محقق بحرانی، ابن میثم. 1406 ق. قواعد المرام فی علم الکلام. تحقیق سید احمد حسینی. قم: مکتبة آیة الله المرعشی النجفی.
مرعشی، قاضی نورالله. 1409 ق. إحقاق الحق و إزهاق الباطل. مقدمه و تعلیقات از آیت‌الله مرعشی نجفی. قم: مکتبة آیة الله المرعشی النجفی.
مظفر، محمدحسین. 1422 ق. دلائل الصدق.‌ قم: مؤسسة آل البیت (ع).
مظفر، محمدرضا. 1387. عقائد الإمامیة. تحقیق دکتر حامد حنفی. قم: انصاریان.
مکارم شیرازی. 1385. دروس فی العقائد الإسلامیة. قم: مدرسه امام علی بن ابی طالب (ع).
موسوی زنجانی، ابراهیم. 1413 ق. عقائد الإمامیة الإثنی عشریة. بیروت: مؤسسة الأعلمی.