بررسی رابطه روش کمی و ریاضیاتی در علم با الهیات مسیحی در قرون وسطای متاخر

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری کلام، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، قم، ایران.

2 استادیار گروه کلام و فلسفه دین، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، قم، ایران.

چکیده

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های علم نوین روش کمّی و ریاضیاتی آن است. باور رایج این است که این مبنای علم نوین در قرن شانزدهم و در انقلاب علمی به همراه خود علم نوین به وجود آمده است، لکن بررسی‌های تاریخی حاکی از آن است که روش کمّی علم نه در بحبوحه ظهور علم نوین در انقلاب علمی، بلکه در منازعات الهیاتی قرون وسطای متأخر متولد شد. این نکته از جهت روشن کردن رابطه‌ای که علم و دین در طول تاریخ مغرب‌زمین داشته‌اند حائز اهمیت است. شواهدی حاکی از آن است که متألهان مسیحی، با انگیزه‌های الهیاتی، مسائلی را مطرح کردند که بستر مناسبی را برای پیدایش تجربه‌گرایی به وجود آورد. در نوشتار حاضر عوامل پیدایش روش کمّی را در قرون وسطای متأخر و در میان متألهان مسیحی مورد بررسی قرار خواهیم داد. از خلال این بررسی آشکار خواهد شد که در این عصر سه عامل مهم که با انگیزه‌های الهیاتی همراه بودند در به وجود آمدن روش کمّی موثر واقع شدند: توجه به نورشناسی با انگیزه‌های الهیاتی، افلاطون‌گرایی در الهیات، و وجود انگیزۀ الهیاتی در استفاده از ریاضیات. در ضمنِ این تحلیل، رابطۀ تجربه‌گرایی و الهیات مسیحی در قرون وسطای متأخر روشن خواهد شد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Relation of Quantitative and Mathematical Methods in Science and Late Medieval Christian Theology

نویسندگان [English]

  • Javad Gholipoor 1
  • Yousef Daneshvar Nilu 2
1 Phd student of theology, department of theology and philosophy of religion, The imam khomeini educational & research institute
2 Assistant professor at department of theology and philosophy of religion, The Imam Khomeini Educational & Research Institute
چکیده [English]

One of the most important features of modern science is its quantitative and mathematical method. It is commonly held that this method was developed along with modern science, during the 16th century, but a close historical investigation would suggest that this method was in fact developed during the theological debates of the late medieval era rather than during the Scientific Revolution. This is particularly important for elucidating the historical relationship between science and religion in the west. Evidence suggests that it was the Christian theologians, who in spite of their theological concerns, encouraged Empiricism. In the present paper, I shall investigate the motivating factors for developing a quantitative method in late medieval theology. I will prove these three elements to have played an important role in this: the study of Optics with theological interests, Platonism in theology, and having theological intentions in pursuing mathematics. Thus, the relation between Empiricism and late medieval theology will be demonstrated.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Modern Science
  • Quantitative and Mathematical Method
  • Christian Theology
  • Optics
  • Platonism in Theology

استید، کریستوفر. 1387. فلسفه در مسیحیت باستان. ترجمه عبدالرحیم گواهی. قم: دانشگاه ادیان و مذاهب.

باومر، فرانکلین لوفان. 1385. جریان‌های اصلی اندیشه غرب. ترجمه کامبیز گوتن. تهران: حکمت.

تیسن، هنری. بی‌تا. الهیات مسیحی. ترجمه ط. میکائیلیان. بی‌جا: حیات ابدی.

استیس، والتر ترنس. 1390. دین و نگرش نوین. ترجمه احمدرضا جلیلی. تهران: حکمت.

آگوستین قدیس. 1391. شهر خدا. ترجمه حسین توفیقی. قم: دانشگاه ادیان و مذاهب.

آگوستین قدیس. 1381. اعترافات. ترجمه سایه میثمی. تهران: دفتر پژوهش و نشر سهروردی.

باترفیلد، هربرت. 1379. مبانی علم نوین. ترجمه یحیی نقاش صبحی. تهران: علمی و فرهنگی.

باربور، ایان. 1392. دین و علم. ترجمه پیروز فطورچی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه.

دامپی یر. 1379. تاریخ علم. ترجمه عبدالحسین آذرنگ. تهران: سمت.

دورانت، ویل. 1390. تاریخ تمدن. ترجمه ابوالقاسم طاهری. ج.4 (عصر ایمان، بخش دوم). تهران: علمی و فرهنگی.

راسل، برتراند. 1390. تاریخ فلسفه غرب. ترجمه نجف دریابندری. تهران: کتاب پرواز.

رسول‌زاده، عباس، و جواد باغبانی. 1391. شناخت مسیحیت. قم: موسسه امام خمینی (ره).

رضی، هاشم. 1342. تاریخ ادیان. ج.3. تهران: کاوه.

سارتن، جورج. 1383. مقدمه بر تاریخ علم. ترجمه غلامحسین صدری افشار. تهران: علمی و فرهنگی.

کاپالدی، نیکلاس. 1387. فلسفه علم. ترجمه علی حقی. تهران: سروش.

کاپلستون، فردریک. 1388. تاریخ فلسفه. ترجمه ابراهیم دادجو. ج. 2، 3. تهران: علمی و فرهنگی.

کاپلستون، فردریک. 1387. دیباچه‌ای بر فلسفه قرون وسطی. ترجمه مسعود علیا. تهران: ققنوس.

کرومبی، آ. سی. 1371. از آگوستین تا گالیله. ترجمه احمد آرام. تهران: سمت.

گریبین، جان. 1389. تاریخ علم غرب. ترجمه رضا خزانه. تهران: فاطمی.

گنون، رنه. 1365. سیطره کمیت و علائم آخرالزمان. ترجمه محمدعلی کاردان. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.

لازی، جان. 1390. درآمدی بر فلسفه علم. ترجمه علی پایا. تهران: سمت.

لین، تونی. 1380. تاریخ تفکر مسیحی. ترجمه روبرت آسریان. تهران: فرزان.

لیندبرگ، دیوید سی. 1377. سرآغازهای علم در غرب. ترجمه فریدون بدره‌ای. تهران: علمی و فرهنگی.

روسو، پی یر. 1386. تاریخ علوم. ترجمه حسن صفاری. تهران: امیرکبیر.

ولفسون، اوسترین هری. 1389. فلسفه آبای کلیسا. ترجمه علی شهبازی. قم: دانشگاه ادیان و مذاهب.

هادی‌نیا، محبوبه. 1390. ریشه‌های الاهیات مسیحی در مکاتب گنوسی و افلاطونی میانه. قم: دانشگاه ادیان و مذاهب.

هلزی هال، لویس ویلیام. 1369. تاریخ و فلسفه علم. ترجمه عبدالحسین آذرنگ. تهران: سروش.

هینلز، جان ر. 1385. راهنمای ادیان زنده جهان. ترجمه عبدالرحیم گواهی. قم: بوستان کتاب.

وستفال، ریچارد. 1387. تاریخ پیدایش علم جدید. ترجمه عبدالحسین آذرنگ و رضا رضائی. تهران: نشر نی.

 

Ben-menahem, Ari. 2009. Historical Encyclopedia of Natural and Mathematical Sciences. Vol. 1.New York: Springer-Verlag Berlin Heidelberg.

Boniolo, Glovanni, et all. 2005. “Introduction”. in The Role of Mathematics in Physical Sciences, edited by Glovanni Boniolo, et all. Dordrecht: Springer.

Cajori, F. 1909. A History of Mathematics. London: Macmillan & Co. Ltd.

Clegg, Brian. 2003. Roger Bacon The First Scientist. London: Constable & Robinson Ltd.

Copleston, Fredrick. 1990. History of Medieval Philosophy. NotreDame & Londan: Univeersity of Notre Dame Press.

Copleston, Fredrick. 1993. History of Philosophy. 2nd printing. New York: Image Books.

Crombie, A. C. 1996. Science, Art and Nature in Medieval and Modern Thought. Ohio: Hambledon Press.

Evans, G. R. 1993. Philosophy & Theology. London & New York: Routledge.

Grant, Edward. 1996. Foundations of Modern Science in the Middle Ages. New York: Cambridge University Press.

Grosseteste, Robert. 1942. On Light. Translated by Clare & Riedl. M. A. Milwaukee: Marquette University Press.

Henry, John. 2002. The Scientific Revolution the Origins of Modern Science. Hong Kong: Palgrrave.

Kline, Morris. 1953. Mathematics in Western Culture. New York: Oxford University Press.

Lindberg, David C. 1976. Theories of Vision from Alkindi to Kepler. London & Chicago: University of Chicago Press.

Marenborn, John. 1987. Later Medieval Phiosophy. London & New York: Routledge & Kengan Paul.

McEvoy, James. 2000. Robert Grosseteste, Great Medieval Thinkers. Oxford: Oxford University Press.

McGrath, Alister E. 2011. Christian Theology: an Introduction. United Kingdom: Wiley Blackwell.

Moran, Dermot. 2008. “Nicholas of Cusa (1401–1464): Platonism at the Dawn of Modernity,” in Platonism At The Origins Of Modernity, edited by Hedley Douglas & Sarah Hutton. Dordrecht: Springer.

Tillich, Paul. 1951. Systematic Theology. Londan: Univeersity of Chicago Press.

Rouse Ball, W. W. 2010. A Short Account of the History of Mathematics. New York: Dover Publications.

Osborn, Eric F. 1957. The Philosophy of Clement of Alexandria. New York: Cambridge University Press.