بررسی تقریرهای نظری و عملی برهان اخلاقی بر وجود خداوند

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری رشته کلام، گرایش فلسفه دین، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

2 دانشیار دانشگاه پیام نور، یزد، ایران

3 استادیار دانشگاه پیام نور، بندرعباس، ایران

چکیده

 
براهین اخلاقی اثبات وجود خدا که از مقدماتی با محتوای تجربه و اندیشۀ اخلاقی صورت یافته‌اند، به برهان اخلاقی عملی و نظری تفکیک می‌شوند. کانت نخستین ‌بار از راه عقل عملی و با استناد به این که اخلاق اساساً یک تعهد عقلانی است، فرض وجود خداوند را برای تحقق خیر برین که غایت حیات اخلاقی انسان است ضروری شمرد. در نظر منتقدان، این برهان از حیث سازگاری درونی خودمتناقض و از اثبات وجود خارجی خداوند ناتوان است. از این‌ رو، برخی شارحان کانت تلاش کرده‌اند از راه اثبات عینیت ارزش‌های اخلاقی برهانی نظری بر وجود خدا شکل دهند. ایشان مدعی‌اند رفتار اخلاقی انسان‌ها در ادوار مختلف مبتنی بر وجود پاره‌ای ارزش‌های اخلاقی عام، جهان‌شمول و آفاقی است که صرفاً با در نظر گرفتن وجود خدایی یگانه قابل تبیین‌ است. کسانی نیز تلاش نموده‌اند با اصلاح چهارچوب کلی برهان اخلاقی کانت و از راه عقلانیت عملی اخلاقی زیستن، استدلالی خداگرایانه بر مبنای اخلاق شکل دهند. در نظر ایشان، پذیرش مرجعی مقتدر و نامتناهی در رأس نظام اخلاقی در مقایسه با نظریه‌های رقیب، به لحاظ عملی و در فرایند تصمیم‌سازی اخلاقی، سودمندتر است. در این مقاله به روش توصیفی‌ـ‌تحلیلی ضمن تحلیل انتقادی برهان اخلاقی کانت، تلاش‌های صورت‌یافته در جهت اصلاح این برهان، که عموماً به دو گونه تقریر نظری و عملی انجامیده است، بررسی و نقد می‌شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Theoretical and Practical Moral Arguments for the Existence of God: A Critical Review

نویسندگان [English]

  • Ali Reza Mosadeghi Haghighi 1
  • Aflatun Sadeghi 2
  • Mohammad Hosein Mahdavinejad 2
  • Ismaail Zare 3
1 phd student at Payame Noor University, Tehran, Iran.
2 associate professor , Payame Noor University, Yazd, Iran
3 assistant professor at Payame Noor University, Bandar Abbas, Iran
چکیده [English]

The moral arguments for the existence of God which are formed by appealing to moral thought and experience can be categorized into theoretical and practical arguments. Kant was the first thinker who introduced the argument based on the fact that morality is an intellectual commitment. He asserted that it is necessary to assume the existence of God in order to realize goodness that is the ultimate goal of human moral life. His argument, from the critics’ point of view, is self-contradictory for its internal inconsistency and its being unable to prove the external existence of God. Thus, some Kant’s commentators have attempted to provide a theoretical argument for the existence of God by appealing to the objectivity of moral values. They claim that humans’ moral behavior in different periods is based on some universal, and popular moral values which can be explained only by taking God for granted. Some have tried, also, by correcting the general framework of Kant’s moral argument and through practical rationality of moral life, to provide a theistic argument based on morality. In their view, in the process of moral decision making and, it is practically more beneficial to accept a powerful and infinite reference at the top of a moral system, in comparison to the rival theories. In this article, while critically analyzing Kant's moral argument, we shall assess the efforts made to correct the argument resulted in both theoretical and practical expressions.

کلیدواژه‌ها [English]

  • God
  • Moral Argument
  • Theoretical Moral Argument
  • Practical Moral Argument
  • Kant
ادواردز، پل. 1384. خدا در فلسفه (برهان‌های فلسفی اثبات وجود باری). ترجمه بهاءالدین خرمشاهی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

پترسون، مایکل و دیگران. 1383. عقل و اعتقاد دینی. ترجمه آرش نراقی و ابراهیم سلطانی. تهران: طرح نو.

تالیافرو، چارلز. 1382. فلسفه دین در قرن بیستم. ترجمه انشاءالله رحمتی. تهران: سهروردی.

جوادی ‌آملی، عبدالله. 1389. منزلت عقل در هندسه معرفت دینی. قم: مرکز نشر اسراء.

جوادی ‌آملی، عبدالله. 1390. تبیین براهین اثبات خدا. قم: مرکز نشر اسراء.

دیویس، برایان. 1386. درآمدی بر فلسفه دین. ترجمه ملیحه صابری. تهران: سمت.

شیروانی، علی. 1373. شرح مصطلحات فلسفی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.

فرانکنا، ویلیام‌ کی. 1389. فلسفه اخلاق. ترجمه هادی صادقی. قم: مؤسسه فرهنگی طه.

کانت، ایمانوئل. 1369. بنیاد مابعدالطبیعه اخلاق. ترجمه حمید عنایت و قیصری. تهران: خوارزمی.

کانت، ایمانوئل. 1383. نقد قوه حکم. ترجمه عبدالکریم رشیدیان. تهران: نی.

کانت، ایمانوئل. 1390. تمهیدات. ترجمه غلامعلی حداد عادل. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.

گیسلر، نورمن. 1391. فلسفه دین. ترجمه حمیدرضا آیت‌اللهی. تهران: حکمت.

پویمن، لوئیس ‌پی. 1377. «نقدی بر نسبیت اخلاقی». ترجمه محمود فتحعلی. نقد و نظر 13-14.

لوئیس، سی. اس. 1379. «استدلال اخلاقی». ترجمه مالک حسینی. کیان 51.

ماوردس، جورج. 1378. «دین و غرابت اخلاقی». ترجمه رضا اکبری. قبسات 13.

محمدرضایی، محمد، و احمد احمدی. 1380. «استدلال اخلاقی بر وجود خدا». مدرس 23.

مصباح ‌یزدی، محمدتقی. 1392. نقد و بررسی مکاتب اخلاقی. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).

Adams, Robert Merrihew. 1987. The Virtue of Faith. New York: Oxford University Press.

Byrne, Peter. 2004. “MoralArguments for The Existence of God”. In Stanford Encyclopedia of Philosophy.

Drabkin, Douglas. 1994. “A moral Argument for Undertaking Theism”. American Philosophical Quarterly 31.

Farrer, Austin. 1957. Faith and Logic. Oxford Essays in philosophical theology. Boston: Beacon press.

Hume, David. 1978. A Treatise of Human Nature. Oxford: Oxford University Press.

Kant, Immanuel. 1996. Critique of Practical Reason, in practical Philosophy. Cambridge:  Cambridge University press.

Kant, Immanuel. 1997.  Critique of Pure Reason. Paul Guyer and Allen W. Wood (Trans).  Cambridge:  Cambridge University press.

Lewis, C. S. 1943. Mere Christianity. New York: Macmillan.

Mackie J. L. 1982. The Miracle of Theism. Oxford: Clarendon Press

Mackie J. L. 1977. Ethics: Inventing Right & Wrong. Harmondsworth: penguin Books.

Palmer, Michael. 2001. The Question of God 'An Introductory and Sourcebook’. London and New York: Routledge.

Rashdall, Hastings. 1907. The Theory of Good and Evil. 2‌ vols. Oxford: Oxford University Press.

Sorely, W. 1918. Moral Values and the Idea of God. Cambridge: Cambridge University Press.

Taylor, A. 1930. The Faith of a Moralist. London: Macmillan.

Wainwright, William. 2005. Religion and Morality. Burlington: Ashgate Publishing Limited.