بررسی نظریۀ عدم انقطاع فیض الهی بر اساس یک استدلال تجربی و یک تحلیل فلسفی

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری فلسفه علم و فناوری، گروه فلسفه علم، دانشگاه صنعتی شریف، تهران، ایران. (نویسنده مسئول)

2 دانشیار گروه فلسفه، دانشگاه مفید، قم، ایران

چکیده

در بحث حدوث و قدم عالم، یکی از انتقادات برخی فلاسفه بر متکلمین مسلمان این است که قبول حدوث زمانی عالم منجر به انقطاع فیض الهی می‌شود. زیرا حدوث زمانی مستلزم این است که زمانی وجود داشته که در آن، علی‌رغم حضور خداوند، عالم وجود نداشته است. اما به نظر می‌رسد اگر بتوان نشان داد که عالم مادی ظرفیت و قابلیت ازلی بودن را ندارد و یا به تعبیر حکما «تام القابلیه» نیست، فیاضیت الهی خدشه‌دار نمی‌شود. در این مقاله، با دو رهیافت نشان داده می‌شود که حدوث زمانی عالم مستلزم نفی فیاضیت الهی نیست. رهیافت اول یک استدلال پسینی بر پایۀ قانون دوم ترمودینامیک است. بر این اساس، عالم مادی به عنوان یک سیستم ایزوله، رو به افزایش آنتروپی و مرگ حرارتی دارد و در نتیجه قابلیت ازلی بودن را ندارد. رهیافت دوم یک استدلال پیشینی با استفاده از تعریف حدوث زمانی عالم است. دلالت تعریفی که فلاسفه از حدوث ارائه می‌کنند منجر به فرض گرفتن دوره‌ای می‌شود که در آن دوره عالم ماده وجود نداشته است. اما این یک فرض ذهنی و تناقض‌آلود است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

On the Continuity of Divine Grace: An Empirical Argument and a Philosophical Analysis

نویسندگان [English]

  • Javad Darvish Aghajani 1
  • MirSaeid Mousavi Karimi 2
1 PhD student in Philosophy of Science and Technology, Philosophy of Science Department, Sharif University of Technology, Tehran, Iran. (Corresponding Author)
2 Associate Professor, Philosophy Department, Mofid University, Qom, Iran
چکیده [English]

One of the criticisms of the philosophers to the Muslim theologians concerning the debate on the eternity or the creation of the universe is that adopting of the universe temporal origination could lead to detachment of Divine Grace, because Temporal Origination requires specific time on which, despite the presence of God, the universe has not been existed. However, if it can be shown that the physical universe would not have eternal capacity, then Divine Grace would not be damaged. So, in this paper, we have applied two approaches to show that Temporal Origination does not require the rejection of Divine Grace. The first approach is an a posteriori reasoning based on the Second Law of Thermodynamics. Accordingly, the Physical World's entropy as an isolated system, tends to increase and therefore lead to Heat Death. So it has not capacity to be eternal. And the second one is an a priori reasoning using the concept of the Universe Temporal Origination. The implication of philosophers' definition about Temporal Origination, leads to the assumption of a period in which the physical world did not exist. But this is a subjective and contradictory assumption.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Temporal Origination
  • divine grace
  • The Second Law of Thermodynamics
  • Heat death
  • Physical World
ابن‌سینا. 1403. الاشارات و التنبیهات، مع المحاکمات. جلد 3. قم: کتاب.

بازرگان، مهدی. 1349. ذرۀ بی‌انتها. تهران: شرکت سهامی انتشار.

زارع، روزبه، سیدحسن حسینی. 1390. «آغازمندی طبیعت در آرای کریگ همراه با طرح و بررسی یک استدال پیشینی و یک تأیید تجربی.» فلسفه علم 2.

صدرالمتالهین، محمد بن ابراهیم. 1360. الاسرار الآیات. جلد 3. تهران: انجمن اسلامی حکمت و فلسفه ایران.

صدرالمتالهین، محمد بن ابراهیم. 1368. الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه. جلد 3. قم: مکتبه المصطفوی.

طباطبایی، سید محمدحسین. 1362. نهایة الحکمه. قم: موسسه النشر الاسلامی.

طباطبایی، سید محمدحسین. 1389. اصول فلسفه و روش رئالیسم (با مقدمه و پاورقی شهید مطهری). جلد 3. تهران: صدرا.

غزالی، ابوحامد. 1994. تهافت الافلاسفه، تحقیق و تعلیقه: علی بوملحم. بیروت: دار و المکتبه الهلال.

فخررازی، عمر بن محمد. 1370. المباحث المشرقیه فی علم الالهیات و الطبیعیات. جلد 1. قم: بیدار.

مصباح یزدی، محمدتقی. 1383. آموزش فلسفه. جلد 2. تهران: موسسه انتشارات امیرکبیر.

مطهری، مرتضی. 1390. درس‌های اسفار. جلد 3 و 4. تهران: صدرا.

موسوی کریمی، میرسعید. 1380. «آغاز جهان و کیهان شناسی نوین.» نامه مفید 25.

هاوکینگ، استیون. 1383. تاریخچه زمان. ترجمۀ محمدرضا محجوب. تهران: شرکت سهامی انتشار.

Alston, William P. 1967. "Teleological Argument for the Existence of God." In Encyclopedia of Philosophy, by Edwards P. USA: Macmillian.

Cimbala, J. 2001. "Mechanical Engineering." In In Six Day, why fifty Scientists Choose to Believe in Creation, by John Ashton, 200-204. New Leaf Publishing Group.

Craig, William Lane. 2003. "The Cosmological Argument." In The Rationality of Theism, by Copan P. & Moser P, 112-131. London: Routledge.

Halliday, David, Jearl Walker, and Robert Resnick. 2011. Fundamentals of Physics. 9. New York: Wiley.

Hume, David. 1947. Dialogues Concerning Natural Religion. Edited by Kemp Smith. Indianapolis: Bobbs-Merrill.

Kondepudi, Dilip, and Ilya Prigogine. 1998. Modern Thermodynamics: from heat engines to dissipative structures. New York: John Wiley & Sons.

Pojman L., M. Rea. 2007. Philosophy of Religion: an anthology. 5. New York: Thomson.

Sonntag, Richard Edwin, Claus Borgnakke, Gordon John Van Wylen, and Steve Van Wyk. 2003. Fundamentals of Thermodynamics. New York: Wiley.

Wu, Chih. 2007. Thermodynamics and Heat Powered Cycles: a cognitive engineering approach. New York: Nova Publishers.