نگاه نقادانۀ ویلیام جی. وینرایت به نقش داروهای شیمیایی در تحقق تجربۀ دینی

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسنده

دانشجوی دکتری فلسفه دین، مسائل جدید کلامی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان (خوراسگان)، اصفهان، ایران

چکیده

برخی از محققان تلاش کرده‌اند تا، با انجام دادن آزمایش‌ها و بررسی‌های لازم، تحقق تجربۀ دینی و عرفانی را از طریق مصرف داروهای شیمیایی به اثبات رسانند. وینرایت، با تمایز گزاردن میان تجربۀ عرفانی وحدت‌گرا و خداباور، و با توجه به پژوهش‌های انجام‌شده توسط کلارک، پنک، و هیوستون و مسترز، بر این باور است که هرچند داروهای روان‌نما می‌توانند نوعی تجربۀ عرفانی وحدت‌گرا به وجود آورند، ولی نمی‌توانند تجربۀ عرفانی خداباور به وجود آورند. در تحقیقات محققان، شواهد و مدارک قابل اعتنایی وجود ندارد که بر اساس آن تجربه‌های عرفانی خداباورانه را بتوان ناشی از مصرف داروهای شیمیایی دانست. بررسی‌های انجام‌گرفته روی نتایج استخراج‌شده از آزمایش‌های محققان اخیر نشان داد که تجربیات ناشی از مصرف داروها بیشتر آفاقی بوده و درصد ناچیزی از آن به تجربۀ انفسی ارتباط دارد. به نظر وینرایت، در تبیین علمی تجربه‌های عرفانی، توجه به نکاتی لازم است. اولاً، توجه به موضوع این تجربیات و تفکیک انواع تجارب عرفانی از یکدیگر ضروری به نظر می‌رسد، یعنی ممکن است موضوع تجربه به گونه‌ای باشد که هرگز نتوان تبیین علمی کافی از آن ارائه داد. ثانیاً ماهیت تجربۀ دینی و عرفانی به گونه‌ای است که آن را با پرسشنامه و آزمایش‌های تجربی نمی‌توان تعیین کرد، زیرا این تجارب اموری درونی هستند و قابل اندازه‌گیری با معیارهای بیرونی نیستند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Wainwright on Drug-induced Religious Experience

نویسنده [English]

  • Hossein Tousi
PhD Student of Philosophy of Religion - New Theological Problems, Islamic Azad University, Isfahan (Khorasgan) Branch, Isfahan, Iran
چکیده [English]

Conducting experiments and investigations, some researchers have tried to prove that mystical and religious experiences can be created through drug injection. W. J. Wainwright distinguishes between theistic and monistic mystical experiences. Assessing research done by Clark, Pahnke-Houston and Masters, he believes that although psychedelic drugs can induce some kind of monistic mystical experience, they cannot produce theistic mystical experiences. There is no significant evidence in the research based on which one can attribute theistic mystical experience to drug injection. Analysis of the research results showed that the drug induced experiences were mainly extroversive and only a small percentage of the experiences were introversive. According to Wainwright, there should be some considerations in scientific explanation of the mystical experiences. First, it seems necessary to pay attention to the object of the experience and to distinguish between different kinds of mystical experiences. This implies that we might not be able to offer a scientific explanation for the object of every experience. Second, one cannot determine the nature of religious and mystical experiences, for such experiences are something internal and thus cannot be measured by external criteria.

کلیدواژه‌ها [English]

  • W. J. Wainwright
  • Mystical Experiences
  • Psychedelic Drugs
  • Theistic Experiences
  • Introversive Experiences
اتکینسون و هیلگارد (1385)، زمینه روان‌شناسی، ترجمۀ دکتر حسن رفیعی و دکتر محسن ارجمند، تهران: ارجمند.

آلیو. ام. فاستر (1389-الف)، ال.اس.دی، ترجمۀ سید مهرداد مظفر و رشاد مردوخی، تهران: دفتر تحقیقات و آموزش ستاد مبارزه با مواد مخدر.

آلیو، ام. فاستر (1389-ب)، مواد توهم‌زا (پیوت و مسکالین)، ترجمۀ سید مهرداد مظفر و رشاد مردوخی، تهران: دفتر تحقیقات و آموزش ستاد مبارزه با مواد مخدر.

استیس، والتر (1388)، عرفان و فلسفه، ترجمۀ بهاءالدین خرمشاهی، تهران: سروش، چاپ هفتم.

انزلی، سید عطا (1386)، «تجربه عرفانی و داروهای روان‌نما»، نقد و نظر، ش 47-48، صص 130-77.

تالیافرو، چارلز (1382)، فلسفه دین در قرن بیستم، ترجمۀ انشاءالله رحمتی، تهران: دفتر پژوهش و نشر سهروردی.

دیویس، سی. اف (1391)، ارزش معرفت‌شناختی تجربۀ دینی، ترجمۀ علی شیروانی و حسین شیدان شید، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.

سوئینبرن، ریچارد (1388)، آیا خدایی هست؟، ترجمۀ محمد جاودان، قم: دانشگاه مفید.

ناس، جان بی. (1370)، تاریخ جامع ادیان، ترجمۀ علی‌اصغر حکمت، تهران: انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، چاپ پنجم.

وینرایت، ویلیام جی. (1390)، فلسفه دین، ترجمۀ علی‌رضا کرمانی، قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).

Garside, Bruce (1972), “Language and Interpretation of Mystical Experience,” International Journal for Philosophy of Religion, vol. 3, Issue 2, pp 93-102.

Huxley, Aldous (1963), The Doors of Perception (and Heaven and Hell), New York.

Smith, Huston (1964), “Do Drugs Have Religious Import,” The journal of Philosophy, vol. LXI, No 18, pp 517-530.

Wainwright, William J. (1981), Mysticism: A Study of its Nature, Cognitive Value and Moral Implications. The University of Wisconsin Press.

Zaehner. Charles (1961), Mysticism: Sacred and Profane an Inquiry into Some Variety of Praeter-natural experience, New York and London: Oxford University Press.