نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

• صالح عبدالهی نسب ¹
• محمد هادی همایون ²
• عبدالکریم خیامی ³

¹ دانشجوی دکتری رشته علوم ارتباطات، گروه علوم ارتباطات و دانش‌شناسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

² استاد دانشکده معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه امام صادق علیه‌السلام، تهران، ایران .

³ استادیار دانشکده معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه امام صادق علیه‌السلام، تهران، ایران.

چکیده

سرگرمی و آگاهی‌بخشی دو کارکرد اصلی رسانه‌ها به شمار می‌روند و نسل‌های جدید بیش از پیش با رسانه‌های نوین مثل فیلم و انیمیشن در ارتباط‌اند. در این میان، آگاهی جامعۀ والدین-مربیان از رسانه‌های تصویری که به‌طور گسترده بر شکل‌گیری ارزش‌ها و نگرش‌های کودکان و نوجوانان تأثیر می‌گذارند، ضرورتی انکارناپذیر است.

قالب رسانه‌ای انیمیشن با بهره‌گیری از فناوری‌های رایانه‌ای و ابزارهای دیجیتال، توانایی ایجاد شبکه‌ای از معانی چندلایه و پیچیده در قالب پیام‌های رمزگذاری شده را دارد. به همین خاطر این رسانه، با یک قرن قدمت و به پیشگامی شرکت دیزنی (1923-2024)، توانسته تا پیام‌های گوناگونی را به مخاطبان هدف خود، یعنی کودک و نوجوان، منتقل کند.

این پژوهش با تمرکز بر نظریات نشانه‌شناسان ساختارگرا، به‌ویژه رولان بارت، معانی پنهان در تولیدات والت دیزنی را در سطوح مختلف دلالتی خوانش و تحلیل کرده و سپس مفاهیم استخراج‌شده را در پرتو مبانی تعلیم‌وتربیت اسلامی مورد بررسی قرار می‌دهد.

در مقالۀ حاضر جامعۀ پژوهش شامل تمامی سکانس‌های انیمیشن‌های دیزنی (2013-2023) بوده تا پژوهش در بازۀ ده‌ساله، شامل جدیدترین آثار دیزنی و منتهی به نقطۀ عطف صدسالگی این شرکت، مورد بررسی قرار بگیرد. در ادامه با نمونه‌گیری هدفمند، سکانس‌های دارای نشانه‌های با دلالت‌های ضمنی و اسطوره‌ای، نمونه‌های این تحقیق انتخاب شده‌‌اند.

یافته‌ها نشان می‌دهند که این انیمیشن‌ها علاوه بر جنبۀ سرگرمی، حاوی مفاهیمی مثل خودشناسی، تلاش فردی، روابط اجتماعی و حفظ محیط زیست بوده که با آموزه‌های دین اسلام هم‌سو هستند. همچنین مفاهیمی مثل روابط نامتعارف، تضعیف حریم والدین، ترغیب به هم‌جنس‌گرایی، تأکید بر مصرف‌گرایی، بی‌توجهی به تاریخ جوامع و نپرداختن به آموزه‌های الهی با مبانی تعلیم و تربیت اسلامی ناسازگارند.

کلیدواژه‌ها

• انیمیشن
• والت دیزنی
• نشانه‌شناسی
• ساختارگرایی
• کودک و نوجوان
• ارزش‌ها و نگرش‌ها
• تربیت

موضوعات

• انیمیشن و کارتون

عنوان مقاله [English]

Semiotic Analysis of Walt Disney Animations with a Perspective on Child and Adolescent Education

نویسندگان [English]

• Saleh Abdollahi Nasab ¹
• Mohammad Hadi Homayoun ²
• Abdolkarim Khayami ³

¹ PhD Candidate in Communication Sciences, Department of Communication Sciences and Knowledge Studies, SR.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran

² Professor, Faculty of Islamic Studies, Culture, and Communication, Imam Sadiq University, Tehran, Iran.

³ Assistant Professor, Faculty of Islamic Sciences, Culture, and Communication, Imam Sadiq University, Tehran, Iran.

چکیده [English]

Entertainment and information dissemination are two primary functions of the media, and today’s generations are increasingly engaged with modern platforms such as films and animations. In this context, raising parents’ and educators’ awareness of visual media, which significantly shapes the values, attitudes, and worldviews of children and adolescents, becomes an undeniable necessity.

The animation medium, empowered by digital technologies, is capable of creating a network of multilayered and complex meanings through encoded messages. With a century-long legacy led by the Walt Disney Company (1923–2024), this medium has successfully conveyed diverse and often subtle messages to its primary audience—children and adolescents.

This study, focusing on structuralist semiotic theories, especially Roland Barthes, analyzes the hidden meanings in Disney productions at different semiotic levels and then compares the extracted concepts with Islamic educational principles. The research population covers all Disney animations produced between 2013 and 2023, thus including the latest works culminating in the company’s centennial milestone. Through purposeful sampling, sequences containing implicit and mythological signifiers were selected for analysis.

Findings indicate that, beyond entertainment, Disney animations convey themes such as self-awareness, personal effort, social relations, and environmental care, which align with Islamic teachings. In contrast, concepts including non-normative relationships, undermining parental authority, promotion of homosexuality, consumerism, neglect of historical identity, and disregard for divine teachings contradict Islamic educational principles.

کلیدواژه‌ها [English]

• Animation
• Walt Disney
• Semiotics
• Structuralism
• Children and Adolescents
• Values and Attitudes
• Education