ارزیابی ایراد کانتوری پاتریک گریم به علم مطلق الهی با تکیه بر دیدگاه پلانتینگا و ملاصدرا

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری فلسفه تطبیقی، دانشگاه قم، قم، ایران

2 استادیار گروه فلسفه اخلاق، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران

3 استاد گروه فلسفه و کلام، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران

چکیده

استدلال کانتوری گریم از جمله براهینی است که در مباحث فلسفی اخیر ناسازگاری مفهوم علم مطلق را مورد هدف قرار داده است. گریم با استناد به اصل ریاضی کانتور و بر مبنای تعریف پذیرفته‌شدۀ علم مطلق، یعنی علم به تمامی گزاره­های صادق، وجود عالم مطلق را به دلیل عدم امکان وجود متعلق علم او، یعنی «مجموعه گزاره­های صادق»، انکار می­نماید. در این زمینه پاسخ­های متعددی در دفاع از علم مطلق الهی از سوی متفکران مسیحی معاصر ارائه شده که یکی از مهم­ترین آنها خودمتناقض دانستن این استدلال است که پلانتینگا آن را مطرح کرده است. سنت فلسفه اسلامی از جهت تبیین ماهیت علم مطلق با سنت الهیات مسیحی تفاوت مبنایی دارد. اما با توجه به ظرفیت حکمت متعالیه صدرایی، با استناد به مباحثی چون تعریف و ماهیت مجموع و همچنین شرایط تسلسل محال، می‌توان علاوه بر ابطال فرض استدلال گریم مبنی بر وجود حقایق بیشتری از مجموعه تمام حقایق، امکان علم عالم مطلق به سلسله نامتناهی از مجموعه حقایق را اثبات نمود.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Patrick Grim's Cantorian Argument against Divine Omniscience: A Critical Approach based on Plantinga and Mulla Sadra’s Views

نویسندگان [English]

  • Malihe Aghaei 1
  • Seyed Ahmad Fazeli 2
  • Zahra Khazaei 3

1 Ph.D. Student of Comparative Philosophy, University of Qom, Qom, Iran

2 Assistant Professor at the Department of Ethics, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Qom, Qom, Iran

3 Professor at the Department of Philosophy and Theology, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Qom, Qom, Iran

چکیده [English]

Patrick Grim has presented an argument against the compatibility of Divine Omniscience. Citing Cantor's Theorem and using the accepted definition of omniscience -knowledge of all true propositions- Grim denies the existence of an Omniscient due to the impossibility of a set that includes all true propositions. Grim's argument raised many answers by Christian philosophers. For example, Plantinga has objected to this argument by showing its self-contradictoriness. Although there are fundamental differences between Islamic and Christian theology in explaining the nature of omniscience, considering the capacity of Sadra's transcendent wisdom, by citing issues such as the definition and nature of collection as well as the conditions of impossible sequence, addition to refuting Grim's argument that there are more facts than the set of all facts, the possibility of the knowledge of Omniscient to an infinite series of sets of facts can be proved.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Omniscience
  • Cantor’s Theorm
  • Patrick Grim
  • Plantinga
  • Mulla Sadra
ابن‌سینا، حسین بن عبدالله. 1360. دانشنامه علائی. تهران: فارابی.
ابن‌سینا، حسین بن عبدالله. 1383. الاشارات و التنبیهات. همراه شرح خواجه نصیر الدین طوسی و قطب الدین رازی. قم: نشر البلاغه.
ابن‌سینا، حسین بن عبدالله. 1385. الهیات من کتاب الشفا. تحقیق آیه الله حسن زاده آملی. قم: موسسه بوستان کتاب.
آشتیانی، میرزا مهدی. 1377. اساس التوحید. تهران: امیرکبیر.
پویمن، لوئیس پی. 1387. معرفت‌شناسی: مقدمه‌ای بر نظریه شناخت. ترجمه و تحقیق رضا محمدزاده. تهران: دانشگاه امام صادق (ع).
جوادی آملی، عبدالله. 1374. شناخت‌شناسی در قرآن. قم: مرکز مدیریت حوزه علمیه قم.
جهان فکر، مصطفی، و محمد فنائی اشکوری. 1396. «بررسی پارادوکس‌هایی در نقض اصل امتناع تناقض». معرفت فلسفی 3: 184-161.
زنوزی، آقا علی مدرس. 1380. بدایع الحکم. تهران: الزهراء.
سبزواری، هادی بن مهدی. بی‌تا. منظومه حکمت، قم: مصطفوی.
سعیدی مهر، محمد، و وحید خادم زاده. 1389. «مسئله وجود مجموع و فیلسوفان مسلمان با تکیه بر آرای ابن‌سینا و ملاصدرا». متافیزیک 7 و 8: 62-43.
صدرالدین شیرازی (ملاصدرا)، محمد بن ابراهیم. 1410 ق. الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه، ج. 2. بیروت: دار الحیاه التراث العربی.
صدرالدین شیرازی (ملاصدرا)، محمد بن ابراهیم. 1422 ق. شرح هدایه الاثیریه. تصحیح مصطفی فولادکار. بیروت: موسسه التاریخ العربی.
صدرالدین شیرازی (ملاصدرا). محمد بن ابراهیم. 1354. المبدا و المعاد. تصحیح سید جلال الدین آشتیانی. تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران.
صدرالدین شیرازی (ملاصدرا). محمد بن ابراهیم. 1360. الشواهد الربوبیه. تعلیق و تصحیح سید جلال الدین آشتیانی. مشهد: مرکز نشر دانشگاهی.
صدرالدین شیرازی (ملاصدرا). محمد بن ابراهیم. 1363. مفاتیح الغیب. تصحیح محمد خواجوی. تهران: نشر موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی و انجمن اسلامی حکمت و فلسفه ایران.
صدرالدین شیرازی (ملاصدرا). محمد بن ابراهیم. 1365. رساله سه اصل. به اهتمام سید حسین نصر. تهران: مولی.
صدرالدین شیرازی (ملاصدرا). محمد بن ابراهیم. 1382. شرح و تعلیقه صدرالمتالهین بر الهیات شفا. تصحیح و تحقیق نجفقلی حبیبی. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
صدرالدین شیرازی (ملاصدرا)، محمد بن ابراهیم. بی‌تا. الحاشیه علی الهیات الشفا. قم: بیدار.
طباطبایی، محمد حسین. 1388. نهایه الحکمه. تصحیح عباسعلی زارعی سبزواری. قم: موسسه النشر الاسلامی.
مصباح یزدی، محمدتقی. 1386. آموزش فلسفه. تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
میرداماد، محمدباقر. 1374. القبسات. به اهتمام مهدی محقق. تهران: دانشگاه تهران.
هیوم، دیوید. 1388. گفت‌وگوهایی در باب دین طبیعی. ترجمه حمید اسکندری. تهران: علم.
Abbruzzese, John E. 1997. “The Coherence of Omniscience: A Defense". International Journal for Philosophy of Religion 41 (1):25-34.
Aczel, P. 1978. “The Type Theoretic Interpretation of Constructive Set Theory.” pp. 55-66, in Logic Colloquium 77, edited by A. MacIntyre et al. Amsterdam: North-Holland.
Borland, Tully. 2006. “Omniscience and Divine Foreknowledge” in The Internet Encyclopedia of Philosophy. Bradley Dowden and James Feiser (eds.). http://www.iep.utm.edu/o/omnisci.htm
Bringsjord, Selmer. 1989. “Grim on Logic and Omniscience,” Analysis 49: 186-9.
Craig, William lane. 2006. “Theistic Critiques of Atheism,” in The Cambridge Companion to Atheism. Cambridge University Press.
Craig, William lane. 2009. “The Kalam Cosmological Argument,” in The Blackwell Companion to Natural Theology. London: The Macmillan Press.
Mar, G. 1993. “Why Cantorian Arguments against the Existence of God Do Not Work.” International Philosophical Quarterly 33: 429–42.
Carr, David. 1979. “The Logic of Knowing How and Ability.” Mind 88 (351): 394–409.
Guillen, Michael. 1983. Bridges to Infinity: The Human Side of Mathematics. Los Angeles: Tarcher.
Hughes, Gerard J. 1995. The Nature of God. London and New York: Routledge.
Kretzmann, Norman. 1966. “Omniscience and immutability.” Journal of Philosophy 63 (14):409-421
Mavrodes George I. 1997.  “omniscience,” in A Companion to Philosophy of Religion, edited by Philip L. Quinn and Charles Taliaferro. Blackwell Publisherers.
 
Martin, Michael. 1990. Atheism: A Philosophical Justification. Philadelphia: Temple UP.
Maydole, R. E. 2012. “On Grim’s Cantorian Anti-Ontological Argument.” pp. 367-78, in Ontological Proofs Today, edited by M. Szatkowski. Frankfurt: Ontos Verlag.
Myhill, J. 1973. “Some Properties of Intuitionistic Zermelo-Fraenkel Set Theory.” pp. 206-31, in Cambridge Summer School in Mathematical Logic. Berlin: Springer.
Nagasawa, Yujin. 2008. “A New Defense of Anselmian Theism.” The Philosophical Quarterly 58(233): 577 – 596.
Grim, Patrick. 1984. “There is No Set of All Truths.” Analysis 44 (4): 206-208.
Grim, Patrick. 1986. “On Sets and Worlds: A Reply to Menzel.” Analysis 46 (4): 186-191.
Grim, Patrick.1988. “Logic and Limits of Knowledge and Truth.” Noûs 22 (3): 341-367.
Grim, Patrick, and Alvin Plantinga. 1993. “Citations of: Truth Omniscience and Cantorian Arguments: An Exchange.” Philosophical Studies 71 (3): 267-306.
Grim, Patrick. 2000. “The Being that Knew Too Much.” International Journal for Philosophy of Religion 47: 141–54.
Grim, Patrick. 2007. “Impossibility Arguments.” In The Cambridge Companion to Atheism, edited by Michael Martin. Cambridge: Cambridge University Press.
Grim, Patrick, and Nicholas Resher. 2008. “Plenum Theory,” Noûs 42 (3): 422-439.
­­­­­­Grim, Patrick. 2013. “Problems with Omniscience.” Accessible  on Grim’s personal website: http://www.pgrim.org/articles/omniscience9.pdf
Lembke, Martin. 2012. “Grim, Omniscience, and Cantor's Theorem.” International Journal for Philosophy 17 (2): 211-223.
Simmons, Keith. 1993. “On an Argument Against Omniscience.” Noûs 27 (1): 22-33.
Stewart, Ian 2017. Infinity: A Very Short Introduction. Oxford University Press.