تبیین وجودی ملاصدرا از علم و نتایج آن در تبیین علم الهی

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری فلسفه اسلامی، گرایش حکمت متعالیه، دانشکدۀ الهیات و معارف اهل البیت (ع)، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

2 استاد گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اهل البیت (ع)، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

3 دانشیار گروه منطق فهم دین، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، قم، ایران.

چکیده

ملاصدرا ضمن توجه به دیدگاه متقدمان در تعریف علم، بر اساس مبانی وجودشناسی خود، تعریفی وجودی از علم ارائه می‌دهد که نقطۀ عطفی در علم‌شناسی حکمت متعالیه است. در این تلقی، علم عبارت از وجود چیزی برای چیز دیگر است. این تعریف با لوازم آن سبب ارائه تبیین‌های خاصی از سوی ملاصدرا درباره علم الهی شده است، به نحوی که سهم بسزایی در شکل‌گیری هندسه معرفتی علم الهی دارد. اضلاع این هندسه عبارت‌اند از زائد نبودن علم الهی بر ذاتش، حضوری بودن علم الهی، نفی صور در علم الهی، علم خداوند به جزئیات مادی، معلوم بالذات بودن معلومات الهی، علم و عالم و معلوم بودن خداوند، علم خداوند به خود، و علم اجمالی خداوند به غیر در عین کشف تفصیلی. بر اساس برون‌داد این پژوهش، توجه به تبیین وجودشناسانه ملاصدرا از علم باعث می‌شود که درک نحوۀ شکل‌گیری دیدگاه او درباره علم الهی، تمایز و وجوه ابداعی آن با سایر دیدگاه‌ها ممکن و یا حداقل سهل‌الوصول‌تر گردد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Mulla Sadra’s Existential Explanation of Knowledge and Its Results in Explaining the Divine Knowledge

نویسندگان [English]

  • Mozhgan Fatahi 1
  • Ali Arshad Riyahi 2
  • Hamid Reza Shakerin 3

1 Ph.D. Student of Islamic Philosophy, The Faculty of Theology and Ahl-al-Bayt, university of Isfahan, Isfahan, Iran.

2 Professor of Islamic Philosophy, Faculty of Theology and Ahl-al-Bayt, University of Isfahan, Isfahan, Iran.

3 Associate Professor, Department of Understanding Religion, Institute of Islamic Culture and Thought, Qom, Iran.

چکیده [English]

Paying attention to the early views on the definition of knowledge, Mulla Sadra offers an existential definition based on his existential foundations that are the turning point in the epistemology of transcendent wisdom. In this view, knowledge is a kind of existence of one thing for another. This definition and its consequence have led to a new explanation by Mulla Sadra about divine knowledge. This explanation has a terrific contribution to shaping the epistemological geometry of divine knowledge in Islamic philosophy. These are some of the angles of this geometry: non - redundancy of divine knowledge to God's essence; the intuitiveness of divine knowledge; the denial of any forms in divine knowledge; the acceptance of God's detailed knowledge of individuals; The immediacy of what God knows; the union of knowledge, knower and the known in God; God's knowledge of Himself, and the identification of His non-detailed knowledge of others with the detailed revealing of others. The study reveals that paying attention to Mulla Sadra's existential explanation of knowledge allows understanding the way of forming his theory, its innovative aspects, and its distinction from others in the field.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mulla Sadra
  • Knowledge
  • existence
  • Divine Knowledge
اکبریان، رضا، و محمدمهدی کمالی. 1390. «علم اجمالی در عین کشف تفصیلی». معرفت فلسفی 32.
جوادی آملی، عبدالله. 1372. شرح حکمت متعالی. تهران: الزهرا (س).
جوادی آملی، عبدالله. 1386-الف. رحیق مختوم. محقق حمید پارسانیا. قم: اسراء.
جوادی آملی، عبدالله. 1386-ب. سرچشمه اندیشه، ج. 3. محقق عباس رحیمیان. قم: اسراء.
حائری یزدی، مهدی. 1361. کاوش‌های عقل نظری. تهران: امیرکبیر.
حائری یزدی، مهدی. 1385. فلسفه تحلیلی و نظریه شناخت در فلسفه اسلامی. جمع‌آوری عبدالله نصری. تهران: علم.
حجازی، سید محمد. 1373. «وجود و علم در فلسفه صدرالمتألهین». معرفت 10.
خسروپناه، عبدالحسین و حسن پناهی آزاد. 1389. هستی‌شناسی معرفت. تهران: امیرکبیر.
ذبیحی، محمد. 1378. «دیدگاه ابن‌سینا و صدرالمتألهین درباره علم الهی». پژوهش‌های فلسفی- کلامی 2.
زنوزی، ملاعبدالله. 1361. اللمعات الالهیه. تحقیق سید جلال‌الدین آشتیانی. تهران: موسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
سعیدی مهر، محمد و کبری لشکری. 1389. «علم الهی از دیدگاه صدرالمتألهین». اندیشه نوین دینی 22.
عبودیت، عبدالرسول. 1386. درآمدی به نظام حکمت صدرائی، ج 2. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی (سمت) و مرکز تحقیق و توسعه علوم انسانی و موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
لاهیجی، ملا محمدجعفر. 1386. شرح رساله المشاعر ملاصدرا. تصحیح و تحقیق از استاد سید جلال‌الدین آشتیانی. قم: بوستان کتاب.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. 1354. مبدأ و معاد. تصحیح سید جلال‌الدین آشتیانی. تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. 1360. الشواهد الربوبیه. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. 1361. العرشیه. تصحیح و ترجمه غلامحسین آهنی. تهران: مولی.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. 1363. مفاتیح الغیب. مقدمه و تصحیح محمد خواجوی. تهران: مؤسسه تحقیقات فرهنگی.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. 1371. تصور و تصدیق. قم: بیدار.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. 1387. المظاهر الالهیه فی اسرار العلوم الکمالیه. تصحیح سید محمد خامنه‌ای. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. 1981. الحکمه المتعالیه فی الاسفار الأربعه. بیروت: دارالإحیاء التراث العربیه.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. بی‌تا. تعلیقه بر حکمه الاشراق. چاپ سنگی.