بازخوانی براهین اثبات وجودخدا در اندیشه دوران پیشانقدی کانت

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری فلسفه دین، گروه فلسفه دین، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران

2 دانشیار گروه فلسفه دین، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

3 استاد گروه فلسفه، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

4 استاد گروه کلام و فلسفه اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

چکیده

بر اساس اندیشۀ کانت در دوران نقدی، ایدۀ خدا به عنوان یکی از ایده‌های استعلایی عقل محض مطرح است که عقل نظری با توجه به محدودیت‌هایش نمی‌تواند له یا علیه آن برهانی اقامه کند. اما در دوران پیشانقدی، کانت رسالۀ مستقلی با عنوان «تنها حجت ممکن در تأیید برهان وجود خدا» تألیف کرده و در آن سعی کرده است تا وجود خدا را از طریق براهین عقل نظری اثبات کند. اهمیت این رساله در این است که از یک سو بر خلاف اندیشۀ دوران نقدی برای عقل نظری شأن برهان‌آوری در اثبات وجود خدا قائل می‌شود و از سوی دیگر، بر خلاف سنت ولفی‌ـ‌لایبنیتسی، به جای برهان جهان‌شناختی، برهان طبیعی‌ـ‌الهیاتی را مطرح می‌کند. به علاوه، با محور قرار دادن مفهوم امکان در تقریر برهان وجودی، با تقریر فیلسوفان پیشین - علی‌الخصوص دکارت - مخالفت می‌کند و تقریر جدیدی از آن ارائه می‌دهد. در این مقاله ابتدا مسیر اختصاصی استدلال کانت مبنی بر اثبات وجود خدا را بر مبنای رسالۀ مذکور توضیح داده‌ایم و در مرحلۀ دوم، مستند به برخی پژوهش‌های جدیدتر، نشان داده‌ایم که تعارض بین عنوان کتاب (تنها حجت ...) و محتوای آن (پذیرش دو برهان طبیعی‌ـ‌الهیاتی و برهان وجودی)، که برخی دیگر کانت‌شناسان را به این گمان انداخته که کانت متهافت سخن گفته است، یک تعارض بدوی و برآمده از ترجمۀ خطای اصطلاح Beweisgrund از آلمانی به انگلیسی است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Reflections on the Argument for the Existence of God in Pre-Critical Period of Kant's Thought

نویسندگان [English]

  • Morteza Rohani Ravari 1
  • Amirabbas Alizamani 2
  • Seyed Hamid Talebzadeh 3
  • Ahad Faramrz Qaramaleki 4
1 Ph.D student of philosophy of religion, Department of philosophy of religion, Faculty of theology and Islamic teachings, University of Tehran , Tehran, Iran
2 Associate professor at the department of philosophy of religion, University of Tehran, Tehran, Iran
3 Professor at the department of Philosophy, Faculty of literature and humanity, University of Tehran.Tehran.Iran
4 Professor at the department of kalam and Islamic philosophy, Faculty of theology and Islamic teachings, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده [English]

According to the critical Kant, the idea of God is a transcendental idea of pure reason, i.e., theoretical reason cannot, after considering its limitations, make an argument against or for it. In the pre-critical period, however, in a treatise called "The Only Possible Argument in Support of a Demonstration of the Existence of God" he tried to prove the existence of God by means of the theoretical reason. The significance of this treatise is that, on the one hand, contrary to what the critical Kant believes about the limits of human reason, he endeavors to theoretically prove the existence of God, and on the other hand, contrary to the Wolfian-Leibnizian tradition, he proposes a natural-theological argument instead of a cosmological argument. Concentrating on the concept of possibility in formulation of an ontological argument, he criticizes the former formulations, especially Descartes’, and presents a new version of it. In this paper, we intend to first explain Kant's argumentative reasoning for proving the existence of God based on "The Only Possible Argument in Support of a Demonstration of the Existence of God", and second, we try to show that the alleged conflict between the title of the book (only possible argument...) and its content (the acceptance of two natural-theological arguments and ontological argument), which led some of Kant scholars to believe that Kant is incoherent is false and comes from a mistake in translation of the German term ‘Beweisgrund’

کلیدواژه‌ها [English]

  • Immanuel Kant
  • Arguments for the Existence of God
  • Pre-Critical Philosophy
  • Theoretical Reason
پاسترناک، لاورنس. 1394. فلسفۀ دین کانت. ترجمه مریم هاشمیان. تهران: ققنوس.

پالمر، مایکل. 1393. دربارۀ خدا. ترجمه نعیمه پورمحمدی. تهران: علمی و فرهنگی.

دکارت، رنه. 1381. تاملات در فلسفه اولی. ترجمه احمد احمدی. تهران: سمت.

ژیلستون، اتین. 1389. تاریخ فلسفه مسیحی در قرون وسطی. ترجمۀ رضا گندمی نصرآبادی. قم: دانشگاه ادیان و مذاهب.

کاپلستون، فردریک. 1375. تاریخ فلسفه، ج. 6. ترجمۀ اسماعیل سعادت و منوچهر بزرگمهر. تهران: سروش.

کانت، ایمانوئل. 1394. نقد عقل محض. ترجمه بهروز نظری. ویراستۀ محمدمهدی اردبیلی. تهران: ققنوس.

کانت، ایمانوئل. 1396. سه رساله پیشانقدی. ترجمه حسن افشار. تهران: مرکز.

گُلدمن، لوسین. 1381. کانت و فلسفه معاصر. ترجمه پرویز بابایی. تهران: نگاه.

یوئینگ. 1388. شرحی کوتاه بر نقد عقل محض کانت. ترجمه اسماعیل سعادتی خمسه. تهران: هرمس.

Beiser, Fredrick. 1992. "Kant's intellectual development: 1746-1781." In The Cambridge companion to Kant, edited by Paul Guyer. Cambridg: Cambridge University Press.

Byrne, Peter. 2007. Kant On God. Cornwall: Ashgate Publishing company.

England, F. E. 1968. Kant's conception of God. New York: Humanities Press.

Gordon, E, and Jr. Michalson. 1999. Kant and the problem of God. 1. Massachusetts: Blackwell.

Hogan, Desmond. 2010. "Kant's Copernican turn and the rationalist tradition." In The Cambridge companion to Kant's critique of pure reason, edited by Paul Guyer. Cambridge: Cambridge University Press.

Kant, Immanuel. 1998. Critique of pure reason. Cambridge University Press.

Kant, Immanuel. 1992. Theoretical philosophy, 1755-1770. Cambridge: Cambridge University Press.

Kanterian, Edward. 2018. Kant, God, and metaphysics. London, New York: Routledge.

Schönfeld, Martin. 2000. The philosophy of the young Kant. Oxford: Oxford University Press.