استدلال اخلاقی علیه وجود خدا؟

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه فلسفه غرب،مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، تهران، ایران.

چکیده

گرچه در سنت فلسفۀ دین استدلال اخلاقی بر وجود خدا موضوعی شناخته‌تر است، در دهه‌های اخیر فیلسوفان خداناباور به طرح استدلال اخلاقی علیه وجود خدا نیز پرداخته‌اند. این استدلال دست‌کم به پنج شکل متفاوت صورت‌بندی شده است: (1) استدلال از طریق مسئلۀ شر، (2) استدلال از طریق نقد باخودبیگانگی، (3) استدلال از طریق خودآیینی، (4) استدلال از طریق نقد مصلحت‌اندیشی، و (5) استدلال از طریق آموزه‌های غیراخلاقی ادیان. برخی از این صورت‌بندی‌ها را می‌توان استدلال اخلاقی نظری علیه وجود خدا و برخی دیگر را استدلال اخلاقیِ عملی علیه وجود خدا شمرد. استدلال‌های اخلاقی نظری علیه وجود خدا بر شواهدی اخلاقی تمرکز دارند که نشان می‌دهند خدایی در کار نیست و خداباوری کاذب است، در حالی که استدلال‌های اخلاقیِ عملی نشان می‌دهند باور به وجود خدا مانع زندگی شکوفای اخلاقی و دستیابی به غایت آن است یا حتی موجب اعمال غیراخلاقی می‌شود. در پایان مقاله، نتیجه می‌گیرم که هیچ یک از صورت‌بندی‌های استدلال اخلاقی علیه وجود خدا به نتیجۀ مطلوب خود نمی‌رسد. با این حال، توجه به آنها حاوی درس‌های اخلاقی مهمی برای خداباوران است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Moral Argument against the Existence of God?

نویسنده [English]

  • Amirhossein Khodaparast
Assistant professor of philosophy, department of western philosophy, Iran Research Institute of Philosophy, Tehran, Iran.
چکیده [English]

While the moral argument for the existence of God is a more familiar issue in philosophy of religion, recently, atheist philosophers have proposed a moral argument against the existence of God. This argument has been formulated in at least five ways: (1) from the problem of evil, (2) from the critique of alienation, (3) from autonomy, (4) from the critique of expediency, and (5) from the immoral teachings of world religions. Some of these formulations can be regarded as a theoretical moral argument against the existence of God and some of them as a practical/pragmatist moral argument against the existence of God. Theoretical moral arguments against the existence of God have concentrated on moral evidence that show there is no God and, so, theism is false, while practical moral arguments against the existence of God have concentrated on the fact that belief in God is an obstacle for fulfilled moral living and achieving the ends of moral life, or even makes our actions immoral. At the end, I conclude that none of the formulations of the moral argument against the existence of God are productive. However, there are important lessons in each of the formulations of the argument for theists if they attend to them.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Moral Argument
  • The Existence of God
  • The Problem of Evil
  • Alienation
  • Autonomy

اونز، استیون. 1396. استدلال‌های اخلاقی در اثبات وجود خدا. ترجمۀ امیرحسین خداپرست. تهران: ققنوس.

پترسون، مایکل و دیگران. 1376. عقل و اعتقاد دینی. ترجمۀ آرش نراقی و ابراهیم سلطانی. تهران: طرح نو.

توکلی، غلامحسین. 1378. رویکردی انتقادی به خاستگاه دین از نگاه فروید. تهران: دفتر پژوهش و نشر سهروردی.

دیویس، براین. 1378. درآمدی به فلسفۀ دین. ترجمۀ ملیحه صابری. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.

سیدرضی. 1378. نهج‌البلاغه. ترجمۀ جعفر شهیدی. تهران: علمی و فرهنگی.

سینگر، پیتر. 1379. مارکس. ترجمۀ محمد اسکندری. تهران: طرح نو.

کیرکگور، سورن. 1396. ترس و لرز. ترجمۀ عبدالکریم رشیدیان. تهران: نی.

مارکس، کارل. 1381. دربارۀ مسئلۀ یهود و گامی در نقد فلسفۀ حق هگل. ترجمۀ مرتضی محیط. تهران: اختران.

ملکیان، مصطفی. 1375. تقابل اخلاق دینی و اخلاق سکولار. دروس دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی و ارشاد دانشگاه امام صادق (ع).

Adams, Robert. 1987. “A Modified Divine Command Theory of Ethical Wrongness,” in The Theory of Faith and Other Essays in Philosophical Theology. Oxford: Oxford University Press.

Adams, Robert. 1987. “Autonomy and Theological Ethics,” in The Theory of Faith and Other Essays in Philosophical Theology. Oxford: Oxford University Press.

Anderson, Elizabeth. 2007. “If God Is Dead, Is Everything Permitted?,” in Louise M. Antony (ed.). Philosophers without God. Oxford: Oxford University Press.

Antony, Louise. 2009. “Atheism as Perfect Piety,” in Robert K. Garcia and Nathan L. King (eds.). Is Goodness Without God Good Enough?. Lanham: Rowman & Littlefield Publishers.

Byrne, Peter. 2013. “Moral Arguments for the Existence of God”. in Edward Zalta (ed.). The Stanford Encyclopedia of Philosophy, Retrieved from: https://plato.stanford.edu/archives/spr2013/entries/moral-arguments-god/.

Coeckelbergh, Mark. 2004. The Metaphysics of Autonomy: The Reconciliation of Ancient and Modern Ideal of the Person. New York: Palgrave MacMillan.

Furlong, E. J.. 1966. “Review of The Moral Argument for Christian Theism by H. P. Owen.” Philosophy. Vol. 41. No. 157.

Idziak, Janine M.. 2010. “Divine Command Ethics,” in Taliaferro, Charles. Paul Draper. Philip L. Quinn (eds.). A Companion to Philosophy of Religion. Oxford: Blackwell.

J. L. Mackie. 1955. “Evil and Omnipotence”. Mind. New Series. Vol. 64. No. 254.

Jones, Gerald. Daniel Cardinal. Jeremy Hayward. 2005. Philosophy of Religion. London: Hodder Murray. 2005.

Kant, Immanuel. 1996. Groundwork of the Metaphysics of Morals in Practical Philosophy. Translated by Mary J. Gregor. Cambridge: Cambridge University Press.

Kekes J.. 1990. Facing Evil. Princeton: Princeton University Press.

Martin, Michael. 1990. Atheism: A Philosophical Justification. Philadelphia: Temple University Press.

Plantinga, Alvin. 2000. Warranted Christian Belief. Oxford: Oxford University Press. 2000.

Rachels, James. 1971. “God and Human Attitudes,” Religious Studies. Vol. 7. No. 4.

Swinburne, Richard. 2004. The Existence of God. Oxford: Oxford University Press. 2004.

Zagzebski, Linda. 2004. Divine Motivation Theory. Cambridge: Cambridge University Press.